Daleko mi do tego aby być ekspertem od lat 80 XX wieku. Owszem zdążyłem stać w kolejkach „na zastępstwo”, poznawałem fenomen inflacji wczesnych lat 90. Powoli zaczęło do mnie docierać znaczenie denominacji w połowie lat 90. Trudno jednak znać się na historii, która jest dopiero pisana. Walka o pamięć i faktyczne wydarzenia odbywa się dziś. Wie o tym Wałęsa, wie o tym Gwiazda wraz z ś.p. Walentynowicz. To dlatego obserwujemy takie zażarte spory o IPN. Wszyscy wiedzą, że pokolenie pamiętające tamte czasy z nimi samymi niedługo wymrze, a zostanie tylko to, co zapisano w annałach.

Historię piszą zwycięzcy, a jeżeli zwycięzcy się dzielą po wygranej, to tym bardziej zagmatwana jest historia. Oczywiście nie będę się silił na analizowanie, czy Wałęsa przeskoczył przez płot, czy był agentem, czy Gwiazda to tylko sfrustrowany działacz, który w odpowiednim momencie nie był pogłaskany, czy wreszcie przewrót w roku 1989 to zorganizowana akcja PZPR w celu uwłaszczeniu się na majątku „ludowym”. Taka cena za oddanie władzy za ustawienie się w nowym systemie i grubą kreskę.  Zresztą te wszystkie domysły są pewnikiem w głowach domorosłych nastoletnich ekspertów od tamtych czasów. Wychowani już w wolnym kraju potrafią zza swojego komputerowego biurka osądzać innych i oskarżać o sprzedanie kraju.

Dziś świętuje się podpisanie porozumień sierpniowych. Wszyscy poklepują się po plecach i gratulują sobie walki o wolność. Myślę jednak, że niewielu strajkujących w latach 80 zdawało sobie sprawę co z tych strajków wyniknie. Zresztą cel strajków był zgoła inny od efektu, do którego dziś każdy wypina pierś. Strajki wybuchy przede wszystkim jako odpowiedź na podniesienie przez władzę cen.

Lata poprzedzające rok 80 były okresem względnej stabilizacji za Gierka. Po strajkach, po których stracił władzę Gomułka, nadszedł czas zapożyczania się zagranicznego Polski i finansowania konsumpcji i poczynienia inwestycji. Dzięki kredytom, ceny mogły być utrzymywane na stałym poziomie, a płace rosły. Rok 80 był rokiem, w którym nie można już było otrzymywać tej fikcji i ceny trzeba było podnieść. Z powody tej podwyżki wybuchły strajki, czego efektem końcowym było bankructwo całego systemu. Żeby było jasne… Bankructwo wcale nie musiało oznaczać koniec PRL. Można było równie dobrze przejść na model Północno-Koreański, gdzie koszmar komunizmu trwa do dziś. Nie zmienia to faktu, że jedynym zapalnikiem strajków był wzrost cen, a nie jakieś ideały. Żeby się o tym przekonać, warto sięgnąć do osławionych 21 postulatów. Proszę zwrócić uwagę, ile punktów odnosi się do faktycznej walki z systemem, a ile punktów mogło być równie dobrze dziś wypisane na sztandarach:

21 POSTULATÓW SIERPNIOWYCH

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy reprezentuje również załogi zakładów pracy i instytucji, których funkcjonowanie jest niezbędne społecznie. Komitet ów ma na celu doprowadzić do rozmów , które spełnią oczekiwania strajkujących załóg . (obszerne skróty)

1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, (.)

2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.

3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku i publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań .

4. przywrócić do poprzednich praw : – ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976 r – studentów wydalonych z uczelni za przekonania. Uwolnić wszystkich więźniów politycznych Znieść represje za przekonania .

5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz opublikować jego żądania.

6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez : podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej, umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom uczestniczenia w dyskusji nad programem reform.

7. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku, jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.

8. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł. na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen .

9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza .

10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.

11. Znieść ceny komercyjne oraz sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.

12. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na podstawie kwalifikacji , a nie przynależności partyjnej oraz znieść przywileje MO ,SB i aparatu partyjnego przez zrównanie zasiłków , zlikwidowanie specjalnych sprzedaży itp. .

13. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe ( do czasu opanowania sytuacji na rynku).

14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat , a dla mężczyzn do lat 55 lub przepracowanie 30 lat dla kobiet i 35 dla mężczyzn ; bez względu na wiek.

15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych ..

16. Poprawić warunki pracy Służby Zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.

17. Zapewnić odpowiednią ilość miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.

18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka .

19 Skrócić okres oczekiwania na mieszkanie .

20. Podnieść diety z 40 zł. do 100 zł i dodatek za rozłąkę.

21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy.(.).

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy – Gdańsk, dnia 22 sierpnia 1980 r.

Protokół porozumienia (Umowy)

zawartego przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy

w dniu 31 sierpnia 1980 r. w Stoczni Gdańskiej.

Podejrzewam, że i tak te nieliczne punkty były zapisane przez doradców KORowskich, próbujących przemycić zapisy, które faktycznie były nie do spełnienia przez ówczesny reżim.

Związkowcy w zamian za strajki dostali kapitalizm. Czy tego chcieli? Wątpliwe, żeby wiedzieli co on oznacza dla ich przestarzałych zakładów, dla ich podejścia do pracy i postulatów. Zresztą oddam głos samemu przewodniczącemu Wałęsie. Cytat pochodzi z świetnej książki Guy’a Sormana  z 1991 roku „Wyjść z socjalzmu”. Rozmowa była przeprowadzona w 1990 roku.

- Nie jestem pewien  - dodaje czy gospodarka rynkowa warta jest więcej niż socjalizm. Powiniśmy wziąć to, co najlepsze z każdego systemu.

– Co jest dobrego w kapitaliźmie?

– Skuteczność – odpowiada Wałęsa – Skuteczność i wydajność; kapitalizm świetnie funkcjonuje!

– A w socjaliźmie?

Odpowiedź Wałęsy:

– Niewiele się pracuje. Trzeba by to zachować….

– Ale jak to pogodzić: lenistwo z wydajnością?

Odpowiedź Wałęsy, bez widocznej ironii:

– Dzięki komputerom uda się nam pogodzić kapitalistyczną skuteczność z dużą ilością wolnego czasu, właściwą dla socjalizmu…

Tyle, jeżeli chodzi o świadomość tego na co się decydują związkowcy. Ówczesna władza wydawała się znacznie lepiej poinformowana:

Idea wolności politycznej, współistotna dla historii Polski, doprowadziła do zburzenia gmachu totalitaryzmu, do złamania morale dawnych przywódców; dostarczyła nowym przywódcom nową wizję społeczeństwa. I kiedy w marcu 1990 roku rozmwiałem w Belwederze z generałem Jaruzelskim wręczyłem mu, nie bez ironii, podziemne wydanie „Roziwązania liberalnego” po polsku. Generał już czytał tę książkę.

Nie żeby Jaruzelski był orędownikiem kapitalizmu i wolności… gdyby nie strajki i ogólny ferment w kraju, pewnie do dziś sprawował by funkcje honorowe, wstając na cześć wnoszonego sztandaru PZPR na kolejnym zjeździe partii. Trudno jednak mówić, żeby ideą przyświecającą strajkującym był kapitalizm, wolny rynek i wolność. Chodziło o ceny.

Dziś świętujemy jednak święto obalenia socjalizmu…. Niech i tak będzie. Historię piszą zwycięzcy.

Non omnis moriar, Exegi Monumentum