Tylko część danych które odbieramy z otoczenia trafia do świadomości, część jest rejestrowana bezpośrednio przez podświadomość. Tak samo jest z naszą reakcją na rzeczywistość – zawsze jest świadoma i nieświadoma składowa. To co racjonalne i to co intuicyjne współpracuje ze sobą. Nie ma czegoś takiego jak racjonalna decyzja w stanie czystym. Niby racjonalnie ważymy argumenty na „nie” i na „tak”, ale wagę tym argumentom dajemy w arbitralny i nieracjonalny sposób.

U ooby zdrowej psychicznie to co racjonalny umysł i intuicja wspólpracują ze sobą przy dokonywaniu wyborów. Ale różne szkoły psychologiczne zgadzają się w jednym – zdrowe jednostki stanowią tylko ułamek populacji. Reszta jest (wg określenia Maslowa) „normalnie chora”. I taka normalnie chora osoba mimo, że jest przekonana że dokonuje racjonalnej i dobrej dla siebie decyzji, podświadomie może działać w przeciwnym kierunku. Kluczowe jest tu poczucie winy. To znaczy jeśli ktoś ma w sobie poczucie winy to nieświadomie dąży do ukarania siebie. I na przykład mimo że świadomie chce zarobić pieniądze podświadomie dąży do tego by je stracić. I tu dochodzimy do clou problemu współczesnego świata; czyli narastającego poczucia winy i (związanego z nim) narastającego długu.

Dług i poczucie winy są bardzo silnie ze sobą skorelowane. Zadłużenie wywołuje poczucie winy. A wina sprawia że czujemy się zobowiązani do świadczeń na rzecz tego kto nam o tej winie przypomina. Osoba z poczuciem winy dąży do tego żeby się zadłużyć ekonomicznie, gdyż w ten sposób ‘dopasowuje’ swoją ekonomiczną sytuację do swojego poczucia winy. Wiąże to ekonomię z psychologią: ludzie zadłużeni, czują się coraz bardziej winni, są coraz bardziej psychicznie chorzy, i dokonują coraz bardziej szkodliwych dla siebie wyborów.

Właśnie. Chociaż to działa statystycznie. Nie każde decyzje racjonalne są dobre. Może się okazać, że część ludzi postępująca nieracjonalnie miała szczęście i na tym wygrała. Dobry przykład to gra w Totolotka. Granie jest nieracjonalne (w dłuższym okresie czasu się przegrywa), ale tych parę szczęśliwców, któży zgarnęli po parę milionów ma pewnie inne zdanie na ten temat.

@HeS
Pełna zgoda.
Chociaż z tą racjonalnością to nie jest taka prosta sprawa bo np.Mises uważał że ludzie zawsze postępują racjonalnie!
Tylko, że on trochę inaczej rozumiał racjonalność niż my używamy w potocznym znaczeniu.
Załóżmy, że ja spodziewam się że dolar spadnie a pan X, że wzrośnie, zatem wymieniam swoje dolary na złotówki z panem X.
Kto z nas postępuje racjonalnie ? Paradoksalnie obaj! Jeżeli zakładam, że dolary stanieją to racjonalne jest wymienienie ich na złotówki, natomiast jeżeli pan X uważa, że zdrożeją to z jego perspektywy racjonalne jest kupienie dolarów. Kto postąpił „racjonalnie” w potocznym (nie Misesowskim) znaczeniu tego słowa a więc tak naprawdę kto podjął trafną decyzję może okazać się dopiero po czasie. A więc mówiąc że rynek promuje „racjonalne” jednostki a eliminuje nieracjonalne, tak naprawdę chodzi nam o to kto podjąć trafniejszą decyzję Z PERSPEKTYWY CZASU albo jeszcze dokładniej czyje przewidywania okazały się słuszniejsze.

Wolny rynek jest racjonalny, bo ci, którzy nie postępują racjonalnie jako pierwsi popadają w kłopoty i biedę (i są eliminowani z rynku; nie mają co wymieniać). Niestety wbrew pozorom, wolnego rynku na świecie jest mało. Rozglądnijcie się w swoim otoczeniu (w Polsce) jak wiele rynków towarowych jest kontrolowanych lub dostęp do nich jest utrudniony (koncesje, monopole, przepisy dla przedsiębiorstw, atesty, …).